Luật Dữ liệu số 60/2024/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 30/11/2024 tại kỳ họp thứ 8 khoá XV, gồm 5 chương và 46 điều, có hiệu lực từ ngày 01/07/2025. Trong khi Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân đặt ra giới hạn cho việc xử lý dữ liệu, Luật Dữ liệu đi theo hướng ngược lại: nó mở ra khung pháp lý để dữ liệu được khai thác như một nguồn lực kinh tế.

Điểm then chốt nằm ngay ở chương đầu. Luật xác định dữ liệu là tài nguyên, Nhà nước cam kết huy động nguồn lực để phát triển dữ liệu thành tài sản, và quyền của chủ sở hữu dữ liệu là quyền tài sản theo pháp luật dân sự. Với doanh nghiệp, đây là lần đầu tiên dữ liệu có một chỗ đứng pháp lý cho phép định giá, chuyển nhượng và đưa vào giao dịch.

Ba trụ cột của đạo luật

Cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia

Luật thiết lập một cơ sở dữ liệu tổng hợp quốc gia phục vụ hoạt động của cơ quan nhà nước, giải quyết thủ tục hành chính và hoạch định chính sách. Nguồn dữ liệu bao gồm dữ liệu mở, dữ liệu dùng chung của nhà nước, dữ liệu hạn chế tiếp cận khi được Thủ tướng cho phép, và cả dữ liệu do khu vực tư nhân cung cấp.

Lợi ích trực tiếp với doanh nghiệp là quy trình hành chính rút ngắn: khi dữ liệu đã có trong cơ sở dữ liệu tổng hợp, tổ chức và công dân không phải nộp lại giấy tờ. Một đầu mối kết nối thay cho việc phải liên thông với từng cơ quan như trước.

Sản phẩm và dịch vụ dữ liệu

Chương IV mở ra ba nhóm hoạt động kinh doanh mới: dịch vụ trung gian dữ liệu, dịch vụ phân tích và tổng hợp dữ liệu, và sàn dữ liệu. Sàn dữ liệu là nơi cung cấp nguồn dữ liệu phục vụ nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp, đồng thời là nơi giao dịch và trao đổi dữ liệu.

Luật cũng khoanh vùng rõ loại dữ liệu không được giao dịch: dữ liệu gây nguy hại tới quốc phòng, an ninh, đối ngoại, bí mật nhà nước; dữ liệu chưa có sự đồng ý của chủ thể, trừ trường hợp pháp luật quy định khác; và dữ liệu bị cấm theo quy định khác.

Nghĩa vụ cung cấp dữ liệu trong tình huống đặc biệt

Trong tình trạng khẩn cấp, thảm hoạ, phòng chống khủng bố hoặc khi có nguy cơ đe doạ an ninh quốc gia, tổ chức phải cung cấp dữ liệu cho cơ quan có thẩm quyền mà không cần sự đồng ý của chủ thể dữ liệu. Đây là điều khoản doanh nghiệp cần đưa vào chính sách nội bộ và vào điều khoản hợp đồng với khách hàng, để tránh xung đột nghĩa vụ khi tình huống xảy ra.

Chuyển dữ liệu ra nước ngoài

Luật Dữ liệu đặt ra khái niệm dữ liệu cốt lõi và dữ liệu quan trọng, với điều kiện và trình tự chuyển ra nước ngoài do Chính phủ quy định chi tiết, nhằm bảo đảm quốc phòng, an ninh và lợi ích công cộng.

Cần phân biệt rõ với Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân: hai đạo luật điều chỉnh hai lớp khác nhau của cùng một hoạt động. Một luồng dữ liệu ra nước ngoài có thể vừa chứa dữ liệu cá nhân, vừa thuộc nhóm dữ liệu quan trọng — khi đó doanh nghiệp phải đáp ứng đồng thời cả hai bộ điều kiện.

Nghĩa vụ đối với doanh nghiệp cung cấp dịch vụ dữ liệu

• Cung cấp dịch vụ trên cơ sở hợp đồng với khách hàng.
• Duy trì kênh dịch vụ liên tục, minh bạch.
• Kiểm tra định kỳ về an toàn và mã hoá; có biện pháp phòng ngừa và xử lý rủi ro.
• Tuân thủ đồng thời pháp luật về an ninh mạng, an toàn thông tin mạng và thương mại điện tử.

Quỹ phát triển dữ liệu quốc gia

Luật lập Quỹ phát triển dữ liệu quốc gia, hỗ trợ vùng nông thôn và miền núi, tài trợ nghiên cứu công nghệ bảo vệ dữ liệu, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và khen thưởng các thành tựu về hạ tầng dữ liệu. Đây là kênh doanh nghiệp công nghệ nên theo dõi khi các văn bản hướng dẫn về quỹ được ban hành.

Bài viết cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý cho trường hợp cụ thể. Doanh nghiệp nên tham vấn luật sư khi xây dựng chương trình tuân thủ.